زندگی نامه سعدی
فصل اول: درآمدی بر ملک سخن – جایگاه بیبدیل سعدی در تاریخ ادب و فرهنگ ایران درون زندگی نامه سعدی
مقدمه: چهارراه تاریخ ادب فارسی
تاریخ ادبیات پر عظمت ایران زمین، همچون رودی عظیم و جاری است که از فراز قرنها و تمدنها عبور کرده و به ما رسیده است. در مسیر این رود، گاه به منارههایی بلند و استوار برمیخوریم که نه تنها مسیر را مشخص میکنند، بلکه خود به تنهایی تمدنی از جنس کلمه و اندیشه را نمایندگی مینمایند.
اگر بخواهیم این تاریخ پرفراز و نشیب را به مانند دژی مستحکم و باشکوه تصور کنیم، بیگمان سه تن از معماران بزرگ این بنا، فردوسی، سعدی و حافظ نام دارند.
هر یک از این سه تن، نه فقط ستونی از این دژ، بلکه گنجینهای از فرهنگ، اندیشه و هنر هستند که هر کدام گوشهای از روح ایرانی را بازتاب میدهند.
فردوسی، حکیم توس، حماسهسرای بزرگ، زبان پارسی را با “رستم” و “سهراب” خود جاودانه کرد و هویت ملی ایرانیان را در برابر هجوم بیگانگان پاس داشت.
حافظ، لسانالغیب شیرازی، راز و رمز عرفان و عشق را در غزلهایش به زیباترین وجه ممکن به تصویر کشید و دیوان او به کتاب مقدس ایرانیان در لحظههای ناب و سرنوشتساز تبدیل شد.
اما در این میان، سعدی جایگاهی ویژه و منحصربهفرد دارد. او را “استاد سخن” لقب دادهاند و این لقب، حقیقتی انکارناپذیر را بازمیگوید .
سعدی نه فقط شاعری چیرهدست، بلکه نویسندهای توانا و اندیشمندی فرزانه است که میراثی جاودان از خود بر جای نهاده است.
او در چهارراه تاریخ ادب فارسی میایستد؛ از یک سو به فردوسی و حماسهسرایان نظر دارد، از سوی دیگر به عارفان و صوفیان پیش از خود، و از آن سو به واقعیتهای تلخ و شیرین زندگی روزمره مردم عادی.
او توانست میان این همه، تعادلی شگفتانگیز ایجاد کند و آثاری بیافریند که هم عارف در خلوت خود از آن بهره میبرد، هم پادشاه در تختگاه خویش، و هم مردم کوچه و بازار در گرمابه و قهوهخانه. “خانه هنر ایرانیان”، با افتخار مجموعهای بیستگانه را به زندگی، زمانه و آثار این پادشاه سخن اختصاص داده است تا بیش از پیش با این گنجینه ملی آشنا شویم.
در این فصل نخست، قصد داریم به صورت کلی به این پرسش پاسخ دهیم که سعدی کیست و چرا پس از هفت قرن، همچنان نامش بر سر زبانها و اندیشهاش الهامبخش هنرمندان و اهل معرفت است.
بخش اول: سعدی کیست؟ هویت، نام و القاب یک اسطوره
ابومحمد مُشرفالدین (یا به روایتی مُصلِحالدین) مصلح بن عبدالله بن مشرف، مشهور به سعدی، شاعر و نویسنده بزرگ ایرانی قرن هفتم هجری است . درباره نام و القاب او روایتهای گوناگونی وجود دارد که هر کدام نشانهای از ابعاد شخصیت اوست. نام کوچک او، “مصلح”، برگرفته از نام پدربزرگ پدریاش بوده است .
تخلص “سعدی” را از نام اتابک سعد بن زنگی، حاکم وقت فارس، برگرفته است .
این انتساب، نه از روی چاپلوسی، که نشان از ارادت او به خاندان حاکم و قدردانی از آرامش و امنیتی بود که آنان در دوران پرآشوب حمله مغول برای شیراز فراهم آوردند. القاب دیگری نیز برای او ذکر کردهاند: “استاد سخن”، “پادشاه سخن” و “شیخ اجل” از مشهورترین آنهاست .
“شیخ اجل” اشاره به جایگاه علمی و دینی او دارد و “پادشاه سخن” نشاندهنده سلطنت بیچون و چرای او در قلمرو کلام است. سعدی بدون تردید یکی از پنج شاعر اول زبان فارسی و از بزرگترین شاعران ایران است که زیبایی کلام و شیوایی او در نظم و نثر شهرت جهانی داشته و زبانزد همگان است .
بخش دوم: چرا سعدی هنوز زنده است؟ راز جاودانگی استاد سخن
پس از گذشت هفت قرن از خاکسپاری پیکر سعدی در دل خاک شیراز، صدای او همچنان از پس این قرنها به گوش میرسد و آثارش نه تنها در محافل ادبی، که در زندگی روزمره مردم ایران جاری است. چه رازی در این جاودانگی نهفته است؟
1. زبان سهل و ممتنع:
یکی از شگفتیهای بزرگ سعدی، زبان اوست. زبانی که در عین استواری و فصاحت، از نرمی و لطافت بینظیری برخوردار است. این ویژگی را منتقدان “سهل و ممتنع” نامیدهاند؛ به این معنا که در نگاه اول ساده و آسان مینماید، اما تقلید از آن و سرودن اثری همسنگ آن برای هر کسی میسر نیست .
این ویژگی، راز نفوذ کلام او در لایههای مختلف جامعه است. هر کس به فراخور حال خود میتواند با سعدی ارتباط برقرار کند. کودک در مکتب، نخستین جملههای فارسی را با گلستان میآموزد. عارف در خلوت، با غزلهای عارفانهاش به وجد میآید. سیاستمدار، نصایح او را در ادارهٔ مملکت به کار میبندد.
و مردم کوچه و بازار، ضربالمثلهایش را بر زبان جاری میکنند. به روایت فرهنگ ضربالمثلهای ایرانی، بیش از ۱۹۶۵ ضربالمثل از کلیات سعدی در میان مردم و متون ادبی رایج است . این گسترهٔ نفوذ، حاصل دید عمیق او به زندگی و توانایی شگرفش در سادهگوییِ عمیقترین مفاهیم است.
2. نثر مسجع و آهنگین:
اگر سعدی تنها شاعر بود، باز هم در تاریخ ماندگار میشد. اما او نویسندهای یگانه نیز هست. کتاب “گلستان” او نه فقط یک کتاب ادبی، بلکه یک شاهکار هنری در نثر فارسی است.
نثر مسجع (آهنگین) و آمیخته با نظم او، چنان زیبا و موجز است که قرنها به عنوان مهمترین کتاب آموزشی برای نویسندگان و سخنوران مورد استفاده قرار میگرفته است. هیچ کتاب نثری در زبان فارسی به اندازهٔ گلستان در میان مردم نفوذ نکرده و حکایتهایش در زبان عامه جاری نشده است.
پس از تأسیس نخستین چاپخانه ایران در شهر تبریز به سال ۱۲۳۸ هجری قمری، گلستان اولین کتابی بود که در ایران به چاپ رسید . همچنین نخستین کتاب ادبی فارسی است که در سال ۱۶۳۶ میلادی توسط آندره دوریه به زبان فرانسوی ترجمه و منتشر شد .
3. جهانیاندیشی و انسانگرایی:
شاید مهمترین ویژگی سعدی که او را از بسیاری شاعران دیگر متمایز میکند، نگاه جهانی و انساندوستانهٔ اوست. مشهورترین بیت او که دیوار تالار ملل سازمان ملل متحد را مزین کرده است، گواه این مدعاست:
بنیآدم اعضای یک پیکرند
که در آفرینش ز یک گوهرند
چو عضوى به درد آورد روزگار
دگر عضوها را نماند قرار
این ابیات نه تنها یک توصیه اخلاقی، بلکه بازتابی از نگاه عرفانی به انسان است. زندگی نامه سعدی در این بیت، انسانها را همچون اعضای یک پیکر واحد میبیند؛ اگر عضوی رنجی برد، دیگر اعضا نیز بیقرار میشوند .
این نگاه، فراتر از مرزها، نژادها و مذاهب، بر پایه همدلی، مسئولیتپذیری و یگانگی انسانی بنا شده است . سعدی در آثار خود، فارغ از مرزهای جغرافیایی و دینی، به جوهرهٔ انسانیت میپردازد.
او پندهای اخلاقی خود را در قالب حکایتهایی دلنشین از زندگی روزمره مردم عادی، پادشاهان، درویشان، بازرگانان و حتی دزدان و صوفیان بیان میکند. این نگاه فراگیر، آثار او را برای تمام انسانها در تمام اعصار، قابل فهم و جذاب ساخته است.
بخش سوم: تأثیر سعدی بر ادبیات جهان
تأثیر سعدی تنها به مرزهای ایران محدود نماند. از قرن هفدهم میلادی به بعد، با ترجمه آثار او به زبانهای اروپایی، اندیشههایش در غرب نیز طنینانداز شد. بزرگان بسیاری در اروپا نه تنها از آثارش تأثیر پذیرفتند، بلکه در ستایش او سرودهاند .
ارنست رنان، فیلسوف و تاریخدان فرانسوی، میگوید: «سعدی، واقعاً یکی از نویسندگان ماست» . ولتر، فیلسوف بزرگ عصر روشنگری، شیفته گلستان میشود و آن را ترجمه میکند .
ویکتور هوگو، شاعر شهیر فرانسوی، در ابتدای “شرقیات” خود درباره گذران بودن همه چیز میآورد و به سعدی اشاره میکند: «شرقْ عظمت خود را از دست داده است.
غرب نیز به زودی از دست خواهد داد». پس چه باید کرد؟ همان کاری که سعدی شیراز کرده است: باید «گلستانی» ساخت که «باد خزان را بر ورق او دست تطاول نباشد و گردشِ زمانْ عیشِ ربیعش را به طیش خریف مبدل نکند» .
این تأثیرپذیری به حدی بود که یکی از رهبران فرانسه در قرن هفدهم نام سعدی را بر نواده خود گذارد و او با همین نام یعنی سعدی کارنو حاکم فرانسه میشود .
گوته، شاعر بزرگ آلمانی، پوشکین، شاعر روس، و بسیاری دیگر از چهرههای شاخص ادبیات جهان، هر یک به نحوی تحت تأثیر اندیشه و کلام سعدی قرار گرفتهاند .
بخش چهارم: سعدی و تاریخ مکتوب ایران
اهمیت سعدی در تاریخ مکتوب ایران را میتوان از چند منظر مورد بررسی قرار داد:
1. پایهگذاری سبک عراقی:
سعدی در کنار شاعران بزرگ دیگر، یکی از پایهگذاران اصلی “سبک عراقی” در شعر فارسی است.
این سبک که پس از سبک خراسانی رواج یافت، با زبانی نرمتر، لطیفتر و دارای مضامین عاشقانه و عارفانه است. سعدی در این سبک به اوج رسید و غزل فارسی را به کمال خود نزدیک کرد.
روزگار سعدی مقارن با متداول شدن سبک عراقی در ادبیات فارسی است. رواج این سبک به اواخر قرن ششم هجری و روی کار آمدن سلجوقیان بازمیگردد.
در این دوره بسیاری از حکما و ادبا به مناطق مرکزی و جنوبی ایران مهاجرت کردند و با انتقال کانونهای تأثیرگذار بر زبان فارسی به این مناطق، زمینه بروز تغییرات در سبک سخنوری فارسی فراهم آمد .
2. احیای نثر فارسی:
پس از دورهای که نثر فارسی به تکلّف و پیچیدگیهای مصنوعنویسی گراییده بود، سعدی با گلستان خود، نثر را به سادگی و روانی بازگرداند.
او نشان داد که میتوان با زبانی ساده و در عین حال زیبا و آهنگین، عمیقترین مفاهیم را بیان کرد. این تحول در نثر فارسی، تأثیری ماندگار بر تمام نویسندگان پس از او گذاشت.
3. حفظ هویت ایرانی در بحبوحه هجوم مغول:
سعدی در دورهای میزیست که ایران در آتش تاخت و تاز مغولان میسوخت. مهمترین واقعه قرن هفتم هجری، حمله مغولها به ایران بود که با ویران کردن شهرها، سوزاندن کتابخانهها و غارت و کشتار مردم همراه بود .
چند میلیون نفر از مردم در این حملات کشته شدند و بسیاری از شهرها با خاک یکسان شدند. در چنین شرایطی، سعدی با خلق آثاری سرشار از حکمت، اخلاق و انساندوستی، توانست پرچمدار فرهنگ و هویت ایرانی باشد.
او با تکیه بر فرهنگ غنی ایرانی و آموزههای اخلاقی، از دل این آشوبها، آثاری آفرید که پناهگاه روحهای خسته در تمام اعصار شد. سعدی خود را به دربار نزدیک کرد و تا جایی که ممکن بود، سعی کرد از آتش خشم مغولان در امان باشد .
اما مهمتر از آن، او با زبان هنر، پیام انسانیت را فریاد زد و نشان داد که فرهنگ ایران، حتی در برابر وحشیگرایانهترین حملات نیز زنده میماند.
بخش پنجم: روز بزرگداشت سعدی و ثبت جهانی کلیات او
به پاس قدرشناسی از این گنجینهٔ گرانبهای ادب و هنر ایران زمین، مرکز سعدیشناسی، از سال ۱۳۸۱ خورشیدی، روز اول اردیبهشتماه را به این شاعر بزرگ و محبوب کشورمان اختصاص داد و آن را “روز سعدی” اعلام کرد . در این روز، مراسم و نشستهای مختلفی در شیراز و دیگر نقاط ایران برگزار میشود و علاقهمندان با حضور در آرامگاه او در “سعدیه”، یاد و خاطرهٔ این استاد بزرگ را گرامی میدارند.
نکته بسیار مهم دیگر، ثبت جهانی “کلیات سعدی” در حافظه جهانی یونسکو است.
در ششم اکتبر ۲۰۱۵، در دوازدهمین اجلاس شورای مشورتی بینالمللی برنامه حافظه جهانی، کلیات سعدی در فهرست جهانی میراث مستند به ثبت رسید .
اگر چه هماینک “کلیات سعدی” در حافظه جهانی یونسکو ثبت شده، اما قرنها پیش از این در حافظه ملی فرهنگ جهانی، در ذهن و زبان مردمان و در حافظه تاریخی آنان به ثبت رسیده بود و سازمان یونسکو با هوشمندی، کارنامه فاخر خود را به واقعیتی تاریخی مزین ساخت .
آمار نسخ خطی سعدی نیز گواهی بر این جایگاه رفیع است. به گواه “فهرستگان نسخ خطی ایران (فخنا)”، شمار نسخههای خطی کلیات سعدی در ایران ۳۹۳ نسخه، غزلیات و قصاید ۱۳۸ نسخه، گلستان ۳۷۵ نسخه و بوستان ۲۲۵ نسخه بوده که بر این اساس آثار سعدی با ۱۱۳۱ نسخه خطی در این فهرستگان، در صدر نسخ خطی ایران به زبان فارسی مینشیند .
نتیجهگیری فصل اول: استاد سخن، پلی میان گذشته و آینده
در این فصل، نگاهی کلی به شخصیت و جایگاه رفیع سعدی در فرهنگ ایران زمین انداختیم.
دیدیم که سعدی نه فقط یک شاعر یا نویسنده، که یک جهانِ تمامعیار است؛ جهانی که در آن عشق و عرفان، سیاست و اخلاق، سفر و سکونت، شادی و اندوه، همه و همه در کنار هم، تصویری کامل از انسانیت را به نمایش میگذارند. رسالت “خانه هنر ایرانیان” در این مجموعه، تنها معرفی هنر نیست، بلکه ایجاد پلی میان گذشته و حال است.
سعدی تنها یک نام در تاریخ نیست، او یک جریان زنده و پویای فکری و فرهنگی است. آشنایی با او، آشنایی با بخشی از هویت ایرانی و اسلامی ماست.
در فصلهای آینده، سفری را از دل تاریخ آغاز خواهیم کرد و به شیراز سدهٔ هفتم هجری میرویم تا در فصل دوم با اوضاع سیاسی و اجتماعی این شهر در آستانهٔ تولد شیخ اجل آشنا شویم. با ما همراه باشید در “خانه هنر ایرانیان” تا روایت پادشاه سخن را ورق بزنیم.
نتیجهگیری کامل مجموعه (فصل بیست و یکم): جاودانگیِ کلام در گذرِ اعصار
سخن آخر با مخاطبان خانه هنر ایرانیان
اکنون که پروندهٔ این مجموعه بیستگانه را میبندیم، شاید بتوانیم برای لحظاتی از ژرفای تاریخ و فراز و نشیبهای روزگار فاصله بگیریم و بر فراز قلهای بنشینیم که نامش “ادبیات کلاسیک ایران” است. از این منظر، سعدی را نه فقط یک شاعر یا نویسنده، که یک جهانِ تمامعیار میبینیم؛ جهانی که در آن عشق و عرفان، سیاست و اخلاق، سفر و سکونت، شادی و اندوه، همه و همه در کنار هم، تصویری کامل از انسانیت را به نمایش میگذارند.
1. سعدی؛ فرزند زمانه خویش و معمار زمانههای پس از خود
سفر پرفراز و نشیب ما در زندگی سعدی، از شیراز کودکی آغاز شد و به بغدادِ جوانی رسید. در مدرسهٔ نظامیه، او نه فقط فقه و حدیث، که منش و رفتار انسانی را از استادانش آموخت.
اما سفرهای سیسالهاش بود که این دانش نظری را به تجربهای زیسته تبدیل کرد. او در میان کاروانیان، درویشان، پادشاهان، زاهدان ریاکار و عاشقان صادق، چهرهٔ واقعی انسان را دید.
آنچه در “گلستان” و “بوستان” میخوانیم، حاصل خامهای نیست که در عزلتِ کتابخانه دمیده شده باشد، بلکه روایتِ زندگی است با تمام تلخیها و شیرینیهایش.
سعدی فرزند زمانهٔ پرآشوب خود بود؛ قرنی که مغولان از شرق و صلیبیان از غرب، جهان را به کام خود میکشیدند.
اما او با تکیه بر فرهنگ غنی ایرانی و آموزههای اخلاقی، توانست از دل این آشوبها، آثاری بیافریند که پناهگاه روحهای خسته در تمام اعصار باشد. او نه فقط از زمانهٔ خود تأثیر پذیرفت، که خود به تنهایی معمارِ زمانههای پس از خود شد.
2. پیام واحد در کالبدی چندگانه
شاید برای مخاطب امروزی، این پرسش پیش بیاید که چرا سعدی را هم شاعر میدانیم و هم نویسنده؟ چرا هم غزل عاشقانه میگوید و هم قصیدهٔ پندآموز میسراید؟ پاسخ در وحدتی نهفته است که در پس این کثرت وجود دارد. تمام آثار سعدی، چه در نظم و چه در نثر، چه در عاشقانههای لطیف و چه در مواعظ حکیمانه، یک پیام واحد را دنبال میکنند: انسان باش و انسانیت را پاس بدار.
این پیام در “بوستان” با زبانی حماسی و آرمانی، شهری از نیکیها را ترسیم میکند. سعدی در این کتاب که در سال ۶۵۵ هجری قمری سروده شد، زیباترین ارزشهای اخلاقی را با والاترین دیدگاههای اجتماعی در هم آمیخته و با ترکیب فرهنگ ناب ایرانی-اسلامی و تجربهاندوزیهای کمنظیر خود، جهان مطلوب خود را وصف کرده است . بوستان در بحر متقارب (هموزن شاهنامه فردوسی) سروده شده و حدود ۴۰۱۱ بیت دارد . این کتاب که گاهی “سعدینامه” نیز نامیده میشود، با یک دیباچه در توحید، نعت پیامبر اکرم (ص) و ستایش خلفای راشدین آغاز میشود و شامل ده باب است: عدل، احسان، عشق، تواضع، رضا، قناعت، عالم تربیت، شکر بر عافیت، توبه و راه صواب، و مناجات و ختم کتاب .
در “گلستان” با زبانی طنزآمیز و واقعبینانه، زشتیها و زیباییهای جامعه را به نقد میکشد. این کتاب که یک سال پس از بوستان، یعنی در سال ۶۵۶ هجری قمری تألیف شد، به نثر مسجع (آهنگین) و آمیخته با نظم نوشته شده و شامل هشت فصل است: سیرت پادشاهان، اخلاق درویشان، فضیلت قناعت، فواید خاموشی، عشق و جوانی، ضعف و پیری، تأثیر تربیت و آداب صحبت . سعدی در این کتاب از پرداختن به تاریخنگاری و تذکرهنویسی پرهیز کرده و تمرکز خود را بر بیان امور مربوط به زندگی و منش اشخاص گذاشته و اوضاع فرهنگی و اجتماعی زندگی مردم آن زمان را به زیبایی هرچه تمامتر به تصویر کشیده است .
در غزلیات، عشق را در دو ساحت زمینی و آسمانی بهانهای برای رهایی از خودبینی و رسیدن به کمال میداند. و در قصاید، پندهایش چونان چراغی فرا راه پادشاهان و وزیران است تا مبادا از یاد ببرند که قدرت، امانتی است در دستان آنان و باید در راه خدمت به خلق صرف شود. این پیوند عمیق میان اخلاق و هنر، راز ماندگاری سعدی است. او هرگز هنر را فدای پیام نکرد و هرگز پیام را قربانی زیباییشناسی محض نساخت. این تعادل بینظیر، او را به “استاد سخن” بدل ساخت.
3. زبان سعدی؛ از کوچهبازار تا مسجد و مدرسه
یکی از شگفتیهای بزرگ سعدی، زبان اوست. زبانی که در عین استواری و فصاحت، از نرمی و لطافت بینظیری برخوردار است. این ویژگی، که منتقدان آن را “سهل و ممتنع” نامیدهاند، راز نفوذ کلام او در لایههای مختلف جامعه است.
هر کس به فراخور حال خود میتواند با سعدی ارتباط برقرار کند. کودک در مکتب، نخستین جملههای فارسی را با گلستان میآموزد.
عارف در خلوت، با غزلهای عارفانهاش به وجد میآید. سیاستمدار، نصایح او را در ادارهٔ مملکت به کار میبندد. و مردم کوچه و بازار، ضربالمثلهایش را بر زبان جاری میکنند.
به روایت فرهنگ ضربالمثلهای ایرانی، بیش از ۱۹۶۵ ضربالمثل از کلیات سعدی در میان مردم و متون ادبی رایج است .
این گسترهٔ نفوذ، حاصل دید عمیق او به زندگی و توانایی شگرفش در سادهگوییِ عمیقترین مفاهیم است. شیوه نگارش گلستان مبتنی بر زبان عامیانه و ساده است و در آن از کلمات پیچیده و دشوار حذر شده است؛ از این رو فهم اکثر قسمتهای آن بهسادگی میسر است .
4. سعدی و امروز ما؛ پیامی برای جهانی در التهاب
هفت قرن از خاکسپاری پیکر سعدی در دل خاک شیراز میگذرد، اما صدای او همچنان از پس این قرنها به گوش میرسد.
شاید امروز بیش از هر زمان دیگری به پیام او نیازمندیم. جهانی که درگیر جنگهای قومی و مذهبی، بحرانهای زیستمحیطی، فقر و نابرابری است، بیش از پیش نیازمند شنیدن این پیام است که “بنیآدم اعضای یک پیکرند”.
سعدی به ما میآموزد که تفاوتهای ما نباید به قیمت از بین رفتن انسانیت تمام شود.
او به ما میآموزد که قدرت، اگر با اخلاق همراه نباشد، به فاجعه میانجامد. او به ما میآموزد که عشق، چه زمینی و چه آسمانی، تنها راه رهایی از زندان خودبینی است.
امروز در بسیاری از مدارس، دانشگاهها و نهادهای فرهنگی جهان، این بیت بهعنوان شعار همدلی و انساندوستی استفاده میشود . در بسیاری از اسناد حقوق بشری، این پند برای تأکید بر کرامت انسانی و مسئولیت مشترک در برابر رنج دیگران بهکار میرود.
رهبران و دیپلماتها در مجامع بینالمللی، بهویژه هنگام اشاره به بحرانهای انسانی، از این شعر برای ایجاد حس همدلی و مسئولیتپذیری جهانی بهره میگیرند .
5. آرامگاه سعدی؛ تجلیگاه هنر و ادب
آرامگاه سعدی در شمال شرقی شهر شیراز، در دامنه کوه پهندژ و در کنار باغ دلگشا واقع شده است. محل دفن سعدی یک خانقاه بود که او در سالهای پایانی زندگی خود در آن میزیست و هماکنون این مجموعه «سعدیه» نامیده میشود . در اطراف مقبره سعدی، قبر بسیاری از بزرگان دین همانند شوریده شیرازی وجود دارد که بنا به وصیت خود در آنجا مدفون شدهاند .
این مکان در ابتدا خانقاه سعدی بوده که وی اواخر عمرش را در آنجا میگذرانده و سپس در همانجا خاکسپاری شد.
برای اولین بار در قرن هفتم توسط شمسالدین محمد صاحبدیوانی وزیر معروف اباقاخان، مقبرهای بر فراز قبر سعدی ساخته شد .
در سال ۱۱۸۷ هجری قمری به دستور کریمخان زند، بنایی معروف به عمارتی ملوکانه از گچ و آجر بر بالای آرامگاه سعدی بنا گردید .
بنای کنونی آرامگاه سعدی در سال ۱۳۳۰ خورشیدی توسط مهندس محسن فروغی و مهندس علی صادق با اقتباس از کاخ چهلستون و تلفیقی از معماری قدیم و جدید ایرانی در باغی به مساحت ۷۷۰۰ مترمربع ساخته شد .
در بعدازظهر یازدهم اردیبهشتماه ۱۳۳۱ آرامگاه سعدی با حضور دکتر محمود حسابی (وزیر فرهنگ وقت) و علیاصغرخان حکمت و تعداد زیادی از شاعران، نویسندگان، بازرگانان و صاحبمنصبان افتتاح شد . آرامگاه سعدی در تاریخ ۲۰ آبان سال ۱۳۵۳ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسید .
6. خانه هنر ایرانیان و رسالت پاسداشت میراث کهن
در این مجموعه کوشیدیم تا در “خانه هنر ایرانیان”، گوشهای از این میراث عظیم را به تصویر بکشیم. رسالت ما در این خانه، تنها معرفی هنر نیست، بلکه ایجاد پلی میان گذشته و حال است.
سعدی تنها یک نام در تاریخ نیست، او یک جریان زنده و پویای فکری و فرهنگی است. آشنایی با او، آشنایی با بخشی از هویت ایرانی و اسلامی ماست.
اگر این مجموعه توانسته باشد حتی برای یک لحظه، مخاطبی را با عمق اندیشه و زیبایی کلام سعدی آشنا کند، به هدف خود رسیده است.
هر نوآوری سبکی، از جمله بدایع و بدعتهای سعدی با نوآوری فکری ملازمند. سعدی با خلق آثار خود در هنگامه رنسانس اروپایی و پیش از پترارک و بوکاچو، سنتشناسی و سنتآفرینی خود را عیان کرد و اصل سادهنویسی و ایجاز و واقعبینی را که از ارکان ادبیات عصر تجدد بود، در نثر خویش به کار گرفت و در دل ایرانیان و جهانیان نشست .
کلام آخر
سفر بیستگانه ما به پایان رسید، اما سفر در دنیای بیکران سعدی هرگز پایان نمیپذیرد. هر بار که “گلستان” را میگشاییم، هر بار که غزلی از او را زمزمه میکنیم و هر بار که در خلوت خود به پندهای حکیمانهاش میاندیشیم، بار دیگر با این استاد بزرگ سخن دیدار میکنیم. باشد که در این دیدارها، از خرمن پربار حکمتش خوشهچینی کنیم و رهرو راستین راه انسانیت باشیم.
اگرچه سالشمار عمر انفسی سعدی را به قرن هفتم میرسانند، اما روزشمار عمر آفاقی سعدی از حضور پیوسته و مداوم او از همان دوران تا کنون در نزد ما حکایت میکند؛ حضور پرشکوهی که اینک از پس قرنها، ما همچنان بر خوان وی نشستهایم و از چشمه زلال کلامش جرعهها مینوشیم .
یادش گرامی و راهش پررهرو باد.
اگر شما هم هنرمند هستید، جای شما در خانه هنر ایرانیان خالیست.
با عضویت در سامانه خانه هنر ایرانیان، از خدمات تخصصی، حمایتهای صنفی، اطلاعرسانی رویدادها، تسهیلات ویژه هنرمندان و همراهی یک مجموعه حرفهای بهرهمند شوید.
برای ثبتنام و دریافت عضویت رسمی، همین حالا به سامانه عضویت خانه هنر ایرانیان مراجعه کنید و به خانواده بزرگ هنر بپیوندید.
