مقدمه

شاه عباس صفوی، مقتدرترین شاه صفویه بود. او لقب کبیر را به‌دلیل برخورداری از قدرت استراتژی و طراحی نظامی، احتیاط و سیاست در تصمیم‌گیری، صبر در دستیابی به اهداف دیپلماتیک، ترجیح دیپلماسی بر جنگ و حضور همیشگی او در تمامی میدان‌ها، از آن خود کرد. در ادامه به بررسی دوره حاکمیت شاه عباس کبیر و اقدامات وی در طول حکومت‌داری می‌پردازیم.

زندگینامه شاه عباس صفوی

عباس میرزا در رمضان سال 978 ق در هرات به دنیا آمد. پدرش محمد شاه خدابنده از شاهان صفوی، او را از کودکی حاکم هرات، یکی از مهم‌ترین شهرهای ایران کرد و به دلیل کمی سن، یک قزلباش، سرپرست او در حکومت هرات بود.

اوضاع داخلی ایران در زمان شاه عباس

پس از شاه تهماسب اول صفوی، شاه محمد خدابنده روی کار آمد. شاه محمد خدابنده شاهی قدرتمند و سیاست مدار نبود و آلت دست درباریان صفوی قرار گرفت.

در طول ۱۲ سال پادشاهی او، اوضاع داخلی و خارجی ایران به ضعف گرایید و دربار نیز دچار انحراف شد، به‌طوری که قدرت از دست شاه بیرون رفت و دست حرم‌سرا برای دخالت در اوضاع مملکت باز شد.با وجود این شرایط، شاه عباس پسر شاه محمد خدابنده در سن ۱۸ سالگی با حمایت قزلباشان به تخت نشست تا اوضاع را سامان دهد.

رسیدن به تاج و تخت پادشاهی و نجات ایران

زمانی که شاه عباس روی کار آمد، اوضاع ایران و شرایط حاکمیت صفویه وخیم بود. در غیاب یک نیروی قدرتمند و مهار کننده، هر یک از مقامات عمده دولتی تنها در فکر منافع خود بود و نتیجه، وضعی نزدیک هرج و مرج کامل بود.

خزانه در نتیجه اسراف و تبذیرهای محمدشاه خالی بود. با امکاناتی که شاه عباس داشت، پرداخت هم‌زمان به مشکلات خطیر و متعدد امکان‌پذیر نبود، پس شاه مجبور به اولویت‌بندی در زمینه دست‌یابی به اهداف خود شد.

اوضاع اسفناک تمامیت ارضی ایران

در آن زمان غرب و شمال غربی ایران به اشغال عثمانیان در آمده و ایالات شرقی ایران، به‌ویژهخراسان نیز در اشغال ازبکان بود. در داخل ایران نیز در طی ۱۲ سالی که از مرگ شاه طهماسب اول می‌گذشت و در دوره شاه محمد خدابنده، قدرت شاه کاهش چشم‌گیری یافته بود.

شاه عباس پدرش شاه محمد خدابنده را به‌همراه برادرش در قلعه ورامین حبس کرد تا از شورش آن‌ها در امان بماند. او قدرت قزلباشان را با کشتن برخی سران آن‌ها محدود کرد و با سرکوب کردن شورش گیلان، ضرب شصتی به دیگر شورشان داخلی زد تا بر جای خود بنشینند.

بازپس گیری ایران و برگردانندن شکوه به ایران صفوی

شاه عباس در ابتدای پادشاهی، برای پیش‌دستی نکردن امپراتوری عثمانی به قلمروهای ایران که موجب می‌شد همزمان مشغول نبرد در چندین جبهه شود، پیمان صلح با آن کشور بست و مناطقی کردنشین در عراق و سوریه کنونی را به آنان واگذار کرد.

سپس به رسیدگی امور درون کشوری و فرونشاندن شورش در ولایات پرداخت. او نخست ازبکان را شکست داد و از خاک ایران عقب راند و سپس به جنگ با دولت عثمانی پرداخت. او در چندین نوبت با عثمانی‌ها جنگید و مناطقی که در گذشته اشغال شده بودند را آزاد کرد.

او همچنین چندبار به گرجستان و بغداد حمله کرد. از واپسین لشکرکشی‌های او نبرد با گورکانیان هند در ۱۶۲۲ میلادی را می‌توان نام برد که به فتح قندهار منجر شد. در زمان شاه عباس، درآمد دولت ایران بالا رفت که موجب شد بازرگانی و مراوده‌های اقتصادی با کشورهای اروپایی و چین افزایش بیابد.

انتقال پایتخت و شروع سازندگی در ایران

شاه عباس پایتخت خود را از قزوین به اصفهان منتقل کرد و این شهر را به یکی از زیباترین و پیشرفته‌ترین شهرهای جهان آن زمان تبدیل نمود. ساخت بناهای باشکوه مانند میدان نقش جهان و مسجد شاه، از جمله اقدامات او در این زمینه بود.

جمله آنها می‌توان به کاخ صفی آباد در جنوب غرب شهرستان بهشهر اشاره کرد که این کاخ به دستور شاه عباس بزرگ ساخته شد و در زمان شاه صفی، نوه‌اش، توسعه پیدا کرده است.

به وجود آمدن اصفهان

نام اصفهان پیوسته با اسم شاه عباس همراه بوده و اغلب آثار تاریخی و عمرانی شهر اعم از آب انبارها، مادی‌ها، پل‌ها، خیابان‌ها، تفرجگاه‌ها، کاخ‌ها، مساجد، مدارس، معابد، بازارها و باغ‌ها و میدان‌ها به نام شاه عباس ثبت شده است. شاه عباس به معماری، موسیقی، نقاشی و شعر علاقه داشت و میدان نقش جهان، عالی قاپو، باغ عباس آباد، چشمه عمارت، چهل ستون بهشهر، بخش‌هایی از کاخ صفی آباد، چهل ستون اصفهان، چهارباغ و سی و سه پل از آثار به‌جای مانده از دوران سلطنت وی هستند.

پایان سلطنت شاه عباس صفوی

شاه عباس در شب پنجسنبه 4 جمادی الاول سال 1038 قمری پس از حدود ۴۲ سال حکومت در مازندران در ۶۰ سالگی از دنیا رفت. جسد وی را از مازندران منتقل کردند. نوه و جانشینش شاه صفی جسد وی را در 23 جمادی الثانی در امامزاده حبیب بن موسی شهر کاشان به خاک سپرد.

اگر شماهم هنرمند هستید،جای شما در خانه هنر ایرانیان خالی است.

با عضویت در سایت خانه هنر ایرانیان،از خدمات تخصصی،حمایت های صنفی،اطلاع رسانی رویدادها،تسهیلات ویژه هنرمندان و همراهی یک مجموعه بهره مند شوید.

برای ثبت نام در سایت خانه هنر ایرانیان و دریافت عضویت رسمی، همین حالا به سامانه جامع عضویت خانه هنر ایرانیان بپیوندید